संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको लोकतान्त्रिक यात्रामा निर्वाचन केवल मत हाल्ने प्रक्रिया मात्र होइन, जनविश्वासको परीक्षण पनि हो। निर्वाचन आयोगले प्राविधिक तथा प्रशासनिक तयारी पूरा गरे पनि निर्वाचनलाई वास्तविक अर्थमा सफल बनाउने जिम्मेवारी राजनीतिक दलहरूमाथि नै बढी रहन्छ। त्यसका लागि दलहरूको संयमता, सहिष्णुता र जिम्मेवार व्यवहार अपरिहार्य हुन्छ।
निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा देशका विभिन्न क्षेत्रमा चुनावी गतिविधि तीव्र बन्दै जान्छन्। सभा–समारोह, घरदैलो, सामाजिक सञ्जाल अभियान र प्रचार–प्रसारका क्रममा आरोप–प्रत्यारोप हुनु स्वाभाविक मानिए पनि त्यसले मर्यादा नाघ्दा लोकतान्त्रिक संस्कृतिमा आघात पुग्छ। मतदातालाई प्रभाव पार्न भ्रामक सूचना फैलाउने, उत्तेजक अभिव्यक्ति दिने वा आचारसंहिताको उल्लङ्घन गर्ने प्रवृत्तिले निर्वाचनको निष्पक्षतामाथि प्रश्न उठाउँछ।
दलहरूबीच विचार र नीतिको प्रतिस्पर्धा हुनुपर्छ, वैमनस्यताको होइन। लोकतन्त्रमा असहमति स्वाभाविक हो, तर असहिष्णुता अस्वीकार्य हुन्छ । संयमित भाषाशैली, तथ्यमा आधारित आलोचना र शालीन व्यवहारले मात्र स्वस्थ राजनीतिक वातावरण निर्माण गर्छ। यसले मतदातामा सकारात्मक सन्देश दिन्छ र मतदान प्रक्रियामा सहभागिता बढाउँछ।
विशेषगरी खुला सीमा, सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग, धनबल र बाहुबलको प्रभाव जस्ता चुनौतीहरू रहेका सन्दर्भमा दलहरूको आत्मअनुशासन झन् महत्वपूर्ण हुन्छ। आचारसंहिता केवल कागजी दस्तावेज नभई व्यवहारमा उतार्नुपर्ने प्रतिबद्धता हो। यदि दलहरू स्वयं नियम पालना गर्न तत्पर देखिन्छन् भने कार्यकर्ता र समर्थकहरू पनि अनुशासित बन्न प्रेरित हुन्छन्।
निर्वाचन लोकतन्त्रको उत्सव हो। उत्सव शान्तिपूर्ण, मर्यादित र सहभागीमूलक भए मात्र त्यसको सार्थकता रहन्छ। त्यसैले राजनीतिक दलहरूले अल्पकालीन लाभभन्दा दीर्घकालीन लोकतान्त्रिक संस्कृतिलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ। संयमता, पारदर्शिता र जिम्मेवारीबोधसहित अघि बढे मात्र निर्वाचन सफल, विश्वसनीय र परिणाममुखी बन्न सक्छ।
