हरेक वर्ष अप्रिल २ मा मनाइने "विश्व अटिजम जागरुकता दिवस" केवल औपचारिक दिवस होइन, यो हाम्रो समाजले कति समावेशी सोच विकास गरेको छ भन्ने मूल्याङ्कन गर्ने अवसर पनि हो। अटिजम कुनै रोग होइन, यो एक न्यूरोडाइभर्स अवस्था हो । अर्थात् मस्तिष्कको विकास र कार्यशैली सामान्यभन्दा फरक तर आफ्नै विशेषतासहितको हुन्छ। तर दुर्भाग्य, अझै पनि हाम्रो समाजमा अटिजमप्रति अज्ञानता, भ्रम र विभेद विद्यमान छन्।
नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा अटिजम सम्बन्धी चेतना अझै प्रारम्भिक चरणमै छ। धेरै अभिभावकले आफ्ना बालबालिकामा देखिने संकेतहरूलाई समयमै चिन्न सक्दैनन्। ढिलो बोल्न, सामाजिक अन्तरक्रियामा कठिनाइ, दोहोरिने व्यवहारजस्ता लक्षणलाई ‘बानी’ वा ‘ढिलाइ’ मात्र ठानेर बेवास्ता गरिन्छ। यसले गर्दा आवश्यक परामर्श, थेरापी र सहयोग प्राप्त गर्न ढिलाइ हुन्छ, जसले बालबालिकाको विकासमा दीर्घकालीन असर पार्न सक्छ।
अटिजम भएका व्यक्तिहरू कमजोर होइनन्; उनीहरू फरक क्षमतासहितका व्यक्ति हुन्। कतिपयमा असाधारण स्मरणशक्ति, सिर्जनशीलता वा विशिष्ट सीप पनि हुन्छ। तर हाम्रो शिक्षा प्रणाली, सार्वजनिक सेवा र सामाजिक व्यवहार अझै उनीहरूको आवश्यकता अनुसार अनुकूलित हुन सकेका छैनन्। विद्यालयहरूमा समावेशी शिक्षा अझै प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन सकेको छैन भने स्वास्थ्य सेवामा विशेषज्ञता र पहुँच सीमित छ।
सरकारले नीतिगत रूपमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि विभिन्न कार्यक्रम ल्याए पनि कार्यान्वयन कमजोर छ। स्थानीय तहदेखि संघीय सरकारसम्म अटिजमलाई प्राथमिकतामा राखेर विशेष कार्यक्रम सञ्चालन गर्न जरुरी छ। प्रारम्भिक पहिचान, विशेष शिक्षा, अभिभावक तालिम र सामाजिक पुनर्स्थापनाका कार्यक्रमहरूलाई सुदृढ बनाइनुपर्छ।
मिडिया र समाजको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। अटिजमलाई ‘रोग’ वा ‘समस्या’ भनेर होइन, ‘भिन्नता’ भनेर बुझ्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। बालबालिकालाई सानैदेखि विविधता स्वीकार गर्ने शिक्षा दिनु आवश्यक छ। कार्यस्थलहरू पनि समावेशी बन्नुपर्छ, जहाँ अटिजम भएका व्यक्तिहरूले आफ्नो क्षमता अनुसार योगदान दिन सकून्।
यस दिवसले हामीलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएकाे छ । अटिजम भएका व्यक्तिहरूलाई परिवर्तन गर्न होइन, हाम्रो सोच र प्रणाली परिवर्तन गर्न आवश्यक छ। सहानुभूति, समझदारी र समावेशी नीतिहरूको माध्यमबाट मात्र हामी साँच्चिकै समानतामूलक समाज निर्माण गर्न सक्छौँ।
अन्ततः, अटिजमप्रति जागरुकता बढाउनु भनेको केवल जानकारी फैलाउनु मात्र होइन, व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउनु हो। आजको दिनले हामीलाई त्यो दिशामा एक कदम अघि बढ्न प्रेरणा देओस्।
